Hiểm họa từ các phòng thí nghiệm cấp cao

Viện nghiên cứu virus Vũ Hán có công trong việc phát hiện ra cội nguồn của nCoV hồi đầu năm nay. Đây là một thành tựu trong cuộc đua công nghệ cao, bao gồm cả công nghệ sinh vật học. Tuy nhiên do ở vị trí nhạy cảm, cơ quan này liền hứng tin đồn là nơi phát tán ra virus chết người.

Tin đồn dù được chưng, s ong các chuyên gia về an toàn sinh vật học đồng tình rằng việc có thêm nhiều phòng thử nghiệm cấp cao sẽ làm tăng nguy cơ tai họa. Các nhà nước trên toàn thế giới đang chạy đua để thành lập những phòng thể nghiệm xử lý các mầm bệnh hiểm, vốn trước kia chỉ được lưu trữ ở một vài nơi như trọng tâm kiểm soát và gian dịch bệnh Mỹ (CDC).

Các nhà khoa học làm việc tại phòng thí nghiệm BSL-4 Vũ Hán trong bộ đồ bảo hộ. Ảnh: AFP

Viện nghiên cứu Vũ Hán đạt mức An toàn sinh học cấp 4 (BSL-4), có nghĩa nó có khả năng lưu trữ các mầm bệnh hiểm nhất được biết tới đối với con người. Theo bộc lộ của CDC là "thường gây chết người và không có cách chữa trị hoặc vắc xin dự phòng".

mặc dầu xác nhận không có điều luật quốc tế nào về an toàn sinh học, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hai năm trước đã thống kê tới 54 phòng thí điểm tương tự ở 24 nhà nước. Trong đó có 31 phòng thí nghiệm ở mức BSL-4, cùng 12 phòng khác đang trong thời đoạn xây dựng.

Các phòng thí điểm chuẩn BSL-4 thường trang bị hệ thống phòng thủ quốc gia và cộng tác với quân đội sở tại. Cơ sở vật chất bao gồm các phòng niêm phong kín, hệ thống thông gió đặc biệt và quy trình nghiêm ngặt đối với các nhà khoa học. Họ cũng phải mặc những bộ đồ bảo hộ lụng thụng như trong những bộ phim Hollywood.

Phòng thí nghiệm ở Vũ Hán được thiết kế bởi nhà thầu quân đội theo đề nghị của quân đội Trung Quốc và được chứng thực nội địa. Tại đây các nhà khoa học đã nghiên cứu HIV, Ebola và hiện nay là Covid-19 với mục đích đóng góp vào công tác phòng và kiểm soát những loài vi sinh có khả năng gây bệnh cao.

Tiến sĩ James W. Le Duc, nguyên là chuyên gia về An toàn sinh vật học cho CDC và điều hành một cơ sở kiểm soát sinh học tại Đại học bang Texas ở Galveston, nói rằng ông đã đào tạo cho hai nhà khoa học từ trọng điểm ở Vũ Hán. Đồng thời nhóm kỹ sư của ông cũng đã tới thăm Trung Quốc và tham vấn cách để vận hành và đảm bảo an toàn cho phòng thể nghiệm.

Tuy nhiên cẩn thận như thế nào thì vẫn có thể xảy ra những tai nạn. CDC bẩm vào năm 2014, các ống thể nghiệm chứa virus Ebola sống tại phòng BSL-4 ở Atlanta bị xáo trộn và đưa nhầm sang phòng ít an toàn hơn. May mắn là không ai mắc bệnh. Đây cũng là trung tâm đạt BSL-4 lớn nhất của CDC, với diện tích hơn 8800m2 và kinh phí xây dựng gần 480 triệu USD.

Bắc Kinh mất ba tháng để mỏng dịch SARS bùng phát với WHO và trong thời kì đó, đã có hàng nghìn người mắc bệnh ở Hong Kong, Đài Loan và Việt Nam.

Lần này, chỉ trong vòng 4 ngày từ khi nhận mẫu bệnh Covid-19 vào ngày 30/12, Viện Vũ Hán đã hoàn thành việc giải trình tự gene và khẳng định đây là mầm bệnh hoàn toàn mới, có can hệ khăng khít tới dơi và một khu chợ tại địa phương.

Kể từ đó, Viện đã theo dõi diễn tiến dịch bệnh, thử nghiệm trên động vật và nghiên cứu vaccine. Do chủng virus mới có độc tính thấp hơn so với một số các loài vi sinh khác, những trọng điểm như CDC đã liệt nó ở dưới cấp 4 để mở rộng điều kiện nghiên cứu hơn.

Do phản ứng chậm chạp của chính quyền Trung Quốc hao hao thời dịch SARS mà những tin đồn có cơ hội phát tán. Niềm tin cho rằng nCoV xuất hành từ Viện nghiên cứu virus Vũ Hán rộ lên sau khi tướng Chen Wei, chuyên gia cấp cao về khí giới sinh học được cử tới đây và Botao Xiao, chuyên gia về ADN đào tạo tại đại học Northwestern, cho rằng virus chết người xuất phát từ một phòng thể nghiệm Vũ Hán.

Các chuyên viên bên trong phòng thí nghiệm tại Viện nghiên cứu Vũ Hán. Ảnh: AFP

vắng của ông Xiao chỉ dài hơn một trang, tỏ những luận điểm mơ hồ như vị trí phòng thí nghiệm, bằng chứng về việc các nhà nghiên cứu thu thập hàng ngàn con dơi và bị chúng cắn, song song cũng không phê chuẩn bình duyệt bởi các chuyên gia khác. Tuy nhiên các tờ báo không chính thống của Anh vẫn dẫn lời tấn sĩ Xiao càng làm tin đồn lan rộng.

"Thuyết âm mưu không có ý nghĩa gì ngoài gieo rắc nỗi sợ hãi, những tin đồn và định kiến làm tổn hại tới rứa toàn cầu chống lại virus", theo khẳng định của hơn 20 nhà nghiên cứu về virus trong một lá thư gửi tới tạp chí y học Lancet .

Tuần trước, ông Xiao nói với tờ Wall Street Journal rằng ông đã rút lại báo cáo.

"Lập luận về cỗi nguồn có thể của virus dựa vào các thưa được ban bố và truyền thông, không phải chứng cớ trực tiếp", ông viết trong một email ngắn hôm 26/2.

Các chuyên gia về an toàn sinh vật học vẫn đang lo ngại về hiểm nguy từ sự phát triển mau chóng của các phòng thí điểm BSL-4. Một hội nghị giữa các chuyên gia 2 năm trước tại Pháp đã cho thấy "sự không tin tức nhất thiết giữa các trung tâm có tiếng và những cơ sở mới thành lập", theo biên chép trong thưa dài 66 trang về hội nghị của WHO. mỏng cho hay "Các phòng thử nghiệm BSL-4 cần tăng cường hình ảnh công chúng bằng việc ban bố dữ liệu biên chép về chừng độ an toàn và bảo mật xuất sắc của họ. song song nhận thức được một sự việc xảy ra ở bất cứ đâu, dù tốt hay xấu, đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới ắt các trọng điểm khác trên toàn thế giới".

Linh Phan (Theo WSJ )