Đường lây bệnh của vi khuẩn bạch hầu
Đường lây bệnh của vi khuẩn bạch hầu rất dễ dàng, đó là lây theo đường hô hấp do người bệnh, người lành mang vi khuẩn bạch hầu, nói, ho... bắn vi khuẩn vào không khí theo hơi thở và theo các giọt nước miếng nhỏ li ti, khi người lành hít phải, nếu chưa có miễn nhiễm chống vi khuẩn bạch hầu, đặc biệt là trẻ con sẽ mắc bệnh bạch hầu, ngay cả người lớn. Vi khuẩn bạch hầu còn lây lan bởi các dụng cụ, đồ dùng trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Nếu một trẻ mắc bệnh, dùng đồ chơi, dụng cụ sinh hoạt, không khí trong nhà ở, lớp học (nếu trẻ đến lớp) sẽ bị lây vi khuẩn bạch hầu, khi trẻ em lành sử dụng các đồ chơi, công cụ đó hoặc hít không khí trong phòng có truyền nhiễm vi khuẩn bạch hầu sẽ bị nhiễm bệnh.
ảnh minh họa
Đối tượng dễ mắc
Bệnh bạch hầu thường xuất hiện trong những tháng lạnh ở vùng ôn đới. Bệnh có tính mùa, thường tản phát, có thể phát triển thành dịch, nhất là trẻ dưới 15 tuổi chưa được tiêm phòng vắc-xin gây miễn nhiễm đầy đủ dễ bị mắc bệnh. Bệnh nhân mắc bạch hầu sau khi khỏi bệnh sẽ không bị mắc lại vì thân thể được miễn nhiễm lâu dài. Kháng thể miễn nhiễm của mẹ truyền sang con có tác dụng miễn nhiễm bảo vệ và thường sẽ hết tác dụng trước 6 tháng tuổi.
Sự hiểm nguy của bệnh bạch hầu
Mắc bệnh bạch hầu là do vi khuẩn bạch hầu gây ra. Vi khuẩn này có loại độc tố cực kỳ mạnh (ngoại độc tố) có khả năng gây nên các thể bệnh như bạch hầu họng, bạch hầu thanh quản do chất giả mạc che kín thanh quản làm cho bệnh nhân không có không khí để thở gây suy hô hấp cấp và có thể tử vong nếu cấp cứu không kịp thời, vì thế, người ta ví bệnh bạch hầu thanh quản như kiểu chết đuối trên cạn. tiện bệnh bạch hầu không kém phần nguy hiểm là bạch hầu cấp gây viêm cơ tim cấp, suy tim cấp do độc tố của chúng, nếu chủ quan, phát hiện muộn, không khẩn trương cấp cứu, tính mệnh của người bệnh sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.
Dấu hiệu nhận biết
Bệnh bạch hầu có nhiều thể lâm sàng khác nhau, phổ quát nhất là bạch hầu họng với tỉ lệ 70%; bạch hầu thanh quản với tỉ lệ 20-30%; bạch hầu mũi với tỉ lệ 4%; bạch hầu mắt với tỉ lệ 3 - 8% và bạch hầu da ít gặp hơn.
Bạch hầu họng: Bạch hầu họng thể thường nhật có thời kỳ ủ bệnh từ 2 - 5 ngày và không có miêu tả triệu chứng lâm sàng. Sau đó bệnh khởi phát với triệu chứng sốt nhẹ 37,5 - 38oC; trẻ khó chịu, quấy khóc, da xanh, sổ mũi một bên hoặc cả hai bên. Thời kỳ bệnh toàn phát xảy ra từ 2 - 3 ngày, ở họng màng giả lan tràn ở một bên hoặc cả hai bên tuyến hạnh nhân; trong trường hợp nặng hơn, màng giả lan tỏa trùm lưỡi gà và màn hầu. Màng giả thường có màu trắng ngà, dính chặt vào mô ở dưới gây chảy máu khi bóc tách; sau khi bóc tách vài giờ màng lại mọc lại rất nhanh; đặc điểm là niêm mạc quanh màng giả vẫn bình thường. Khám thấy có hạch cứng ở cổ, sờ di động, không đau; sổ mũi nước hàng trắng. Bệnh nhân sốt khoảng 38-38,5oC, nuốt đau, da xanh xao, người mỏi mệt; mạch nhanh... Nếu phát hiện, chẩn đoán và điều trị sớm bệnh có tiến triển tốt. Nếu phát hiện, chẩn đoán và điều trị muộn; màng giả lan rộng xuống thanh quản hoặc chuyển biến nặng, bị triệu chứng nhiễm độc rõ như da xanh tái, mệt lả người, viêm cơ tim; từ ngày 10-15 xuất hiện dấu hiệu liệt hoặc chuyển sang thể bạch hầu ác tính thứ phát.
Bạch hầu ác tính tiên xuất hành hiện vào ngày thứ nhất hoặc ngày thứ hai của bệnh. Bạch hầu ác tính thứ khởi hành hiện từ ngày 10-15 của bệnh hoặc có thể chậm hơn vào ngày 40-50. Bạch hầu ác tính tiên phát thường bắt đầu đột ngột với triệu chứng sốt cao, mệt lả người, da xanh tái, nôn, nuốt đau họng.
Bạch hầu ác tính nặng có khả năng chữa khỏi khi được điều trị sớm và hăng hái bằng huyết thanh kháng bạch hầu. Bệnh có thể tiến triển xấu dưới các hình thái như: Thể tối cấp gây tử vong sau 24-36 giờ với các triệu chứng khó thở, tiêu chảy, xuất huyết, trụy mạch. Thể tiến triển bán cấp với hội chứng ác tính sớm, bệnh lúc đầu thuyên giảm, da xanh tái, tim đập nhanh; đến ngày thứ 5-6 của bệnh xuất hiện liệt màn hầu; ngày thứ 10-15 xuất hiện triệu chứng xuất huyết, nôn nhiều, viêm cơ tim; bệnh nhân bị tử vong đột ngột do trụy mạch không bình phục.
Bệnh nhân nghi mắc bệnh bạch hầu đang điều trị cách ly tại Bệnh viện đa khoa huyện Cư M’gar.
Bạch hầu thanh quản: Xảy ra sau bạch hầu họng, màng giả lan xuống thanh quản gây ra bạch hầu thanh quản. Bệnh thường gặp ở trẻ từ 2-5 tuổi với 3 giai đoạn: thời đoạn khàn giọng, mất tiếng có triệu chứng sốt nhẹ 380C, mỏi mệt, giọng khàn và ho tiếng ông ổng đến ho khan và giọng khàn hơn; sau đó mất giọng, nói không ra tiếng và kéo dài khoảng 1-2 ngày. thời đoạn khó thở khi màng giả lan xuống làm hẹp thanh quản kết hợp với phù niêm mạc và co thắt các cơ ở họng dẫn đến khó thở từng cơn co rút dưới xương ức hoặc khó thở liên tiếp; đây là tình trạng khó thở chậm, khó thở kỳ hít vào, có tiếng rít, có co kéo trên và dưới xương ức, trên xương đòn và khoảng gian sườn; trẻ bị vật vã, giãy giụa, nếu được mở khí quản ngay thì hết khó thở nhưng nếu không mở khí quản thì vài giờ sau sẽ chuyển sang thời đoạn ngạt thở. tuổi ngạt thở có thể hiện trẻ bị xỉu dần, nằm yên, thở nhanh và cạn; môi và da tím tái, mạch nhanh nhỏ, mở khí quản ít có hiệu quả và trẻ thường bị tử vong trong tình trạng ngạt thở. tuốt các tuổi đều diễn biến kéo dài từ 5-7 ngày.
Bạch hầu mũi: Thường đi kèm với bạch hầu họng, trường hợp có mô tả bệnh riêng lẻ thì thấy màng giả ở mũi với tỉ lệ khoảng 1,5% và hay gặp ở trẻ sơ sinh. Bệnh diễn biến âm ỉ, sốt nhẹ, da xanh tái, gầy còm, ăn hay bị nôn. Trẻ bị ngạt mũi, sổ mũi, nước mũi trắng thỉnh thoảng lẫn máu; bệnh nhân tử vong do suy mòn thân hoặc bị biến chứng phổi.
Bạch hầu da: Đây là thể bệnh ít gặp, sau khi có tổn thương loét trợt ở ngoài da như chốc lở, chàm, xây xát... diễn đạt bệnh lý ghi nhận thấy có màng giả hơi xám dính chặt vào niêm mạc, gây chảy máu khi bóc tách. Ngoài ra còn có bạch hầu ống tai ngoài, hậu môn, sinh dục là các hình thái của bạch hầu da và niêm mạc; chúng thường có tổn thương loét và có màng giả.
Khi nghi bị bạch hầu cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để khám và chữa trị ngay, bởi kháng sinh còn có tác dụng tốt diệt vi khuẩn, nếu nặng có thể được tiêm kháng huyết thanh đạm hầu (kháng thể trung hòa ngoại độc tố bạch hầu) và đo điện tim để theo dõi biến chứng suy tim cấp. Bạch hầu thanh quản có thể được mở khí quản để cấp cứu kịp thời tránh nghẹt thở gây suy hô hấp.
Cách phòng bệnh tốt nhất là tiêm chủng vắc-xin bạch hầu trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Những người xúc tiếp với trẻ mắc bệnh bạch hầu cũng cần tiêm vắc-xin bạch hầu và uống thuốc kháng sinh ngừa theo chỉ định của bác sĩ.
Khi có người mắc bạch hầu cần cách ly không cho xúc tiếp với người lành và cần đeo khẩu trang cho cả người bệnh và người coi ngó (ba má, ông bà, cô nuôi dạy trẻ...). Cần vệ sinh sạch sẽ các đồ dùng, phương tiện mà người bệnh đã sử dụng, nên có chất sát khuẩn mạnh (cloraminB) tẩy uế các dụng cụ, sàn nhà, quần áo chăn, màn... của người bệnh.
BS. Nguyễn Văn Việt
